Hücre ve Pil Paketi

LiFePO4 Üstten Dengeleme (Top Balance) Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

LiFePO4 Üstten Dengeleme (Top Balance) Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Kendi LiFePO4 paketini kuran herkesin duyduğu bir terim vardır: “top balance”. Seri bağlanacak hücrelerin aynı doluluk seviyesinde başlaması, paketin ömrü boyunca BMS’in dengeleme yükünü azaltır ve kullanılabilir kapasiteyi artırır. LiFePO4 üstten dengeleme, hücrelerin tam doluluk noktasında eşitlenmesi demektir. Bu yazıda yöntemi, gerekli ekipmanı ve dikkat edilecek noktaları adım adım anlatıyoruz. Not: yüksek akım ve lityum hücreler tehlikelidir; deneyimsizseniz hazır akü ya da kurulumu yapılmış paket tercih edin.

Üstten dengeleme adımları
Önce eşitle, sonra seriye dizin.

Neden dengeleme gerekir?

Yeni hücreler bile aynı doluluk düzeyinde gelmez; gerilimleri birkaç yüz milivolt farklı olabilir. Seri bağlı bir pakette şarj, hücrelerden biri tam dolunca BMS tarafından kesilir; diğer hücreler hâlâ eksiktir. Yani paketin kapasitesi en zayıf, en çok dolu ya da en az dolu hücreye göre belirlenir. Üstten dengeleme bu farkı en baştan ortadan kaldırır: tüm hücreleri aynı gerilime çıkarıp doluluklarını eşitler. Hücre eşleştirme (kapasite ve iç direnç) ayrı bir adımdır; bu konuyu hücre kapasite eşleştirme ve iç direnç ölçümü yazısında anlattık.

Yöntem: hücreleri paralel bağlayıp şarj etmek

En yaygın yöntem, seriye dizmeden önce tüm hücreleri (ya da aynı gerilime çıkarılacak grupları) artıları artılara, eksileri eksilere gelecek şekilde paralel bağlamaktır. Önce her hücrenin gerilimini ölçün; aralarında büyük fark varsa (örneğin 0,1 V’dan fazla) paralele bağlamadan önce düşük hücreleri tek tek yükseltin; aksi hâlde başlangıçta yüksek bir dengeleme akımı akar. Paralel bağlanan hücreler bir tür tek büyük hücre gibi davranır. Bu bloğa ayarlanabilir bir güç kaynağıyla hücre başına 3,60-3,65 voltta sabit gerilim uygulanır; akım sınırı kapasitenin 0,05 ile 0,2 katı arasında seçilir.

Akım düşene kadar bekleyin

Şarj önce sabit akımla ilerler, gerilim 3,65 V’a ulaşınca sabit gerilim evresine geçilir ve akım yavaş yavaş düşer. Üstten dengelemenin püf noktası burada: akım yaklaşık 0,02-0,05C seviyesine düşene kadar (örneğin 100 Ah için 2-5 amper) beklenir. Bu süre saatlerce, büyük hücrelerde bir iki gün sürebilir. Bu sırada hücre sıcaklığını ve bağlantıları arada kontrol edin; bağlantı noktalarında ısınma varsa akımı azaltın. Şarj bittiğinde hücreler aynı doluluktadır.

Ardından seriye dizin

Hücreleri paralelden ayırıp seri bağlantıya geçirin; bu esnada kutupları yalıtılmış alet kullanarak çalışın. Her hücre aynı gerilimde olduğu için BMS bağlanınca paket dengeli başlar. BMS bağlantısı için BMS devresi nasıl bağlanır ve BMS ile pil paketi kurulumu yazılarına bakın. Seri-paralel kurallarını LiFePO4 hücre seri paralel bağlama kuralları yazısında anlattık.

Ya BMS aktif balans yapıyorsa?

JK gibi aktif balanslı BMS’ler hücreleri sürekli dengede tutmaya çalışır; ama balans akımı sınırlıdır (örneğin 1-2 amper). Hücreler baştan çok farklı doluluktaysa bu akım aylar sürebilecek bir dengeleme gerektirir. Üstten dengeleme baştan bu yükü kaldırır. Sitemizdeki JK-B2A24S aktif dengeleyici gibi ek bir dengeleyici de paketin dengesini korumaya yardım eder; ancak bunlar başlangıç dengesizliğini hızla gidermek için tasarlanmamıştır. Aktif ve pasif balans farkı için aktif balans nedir yazısına bakın.

Güvenlik uyarıları

Gerilimi hücre başına 3,65 V’un üzerine çıkarmayın. Güç kaynağını başında izleyin; gözetimsiz bırakmayın. Hücreleri yanıcı malzemelerden uzak, düz ve ısıya dayanıklı bir yüzeyde tutun. Hücre uçlarına metal alet değdirmeyin. Isınan, şişen ya da kokan hücreyi hemen devreden çıkarın ve kullanmayın; ayrıntılar için akü şişmesi ve ısınma belirtileri yazısına bakın. Kendin yap paket yerine hazır paket de bir seçenektir; kategori: LiFePO4 hücreler.

Bu konuyla ilgili ürünler

İlgili yazılar

Sık sorulan sorular

Üstten dengeleme nedir?

Seriye dizmeden önce tüm hücreleri tam doluluk noktasında (yaklaşık 3,65 V) eşitlemektir.

Hangi akımda şarj edilir?

Kapasitenin yaklaşık 0,05-0,2 katı; akım 0,02-0,05C’ye düşene kadar beklenir.

BMS varsa dengelemeye gerek var mı?

Önerilir; BMS’in balans akımı sınırlıdır, baştan dengeli başlamak yükü azaltır.

Hücreler farklı voltta olursa ne olur?

Paralel bağlarken ani yüksek akım akabilir; önce hücreleri birbirine yaklaştırın.

Aracınız veya sisteminiz için hangi akünün uygun olduğundan emin değilseniz, bize WhatsApp veya iletişim formundan yazın; modelinizi öğrenip uygun paketi birlikte belirleyelim.